Sloka text in Devanagari , Telugu , Kannada , Gujarati , English
|| Om tat sat ||

హరిః ఓమ్
ఓమ్ శ్రీరామాయ నమః
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణే
సుందరకాండే
ద్వితీయ సర్గః
( శ్లోకార్థతాత్పర్యతత్త్వదీపిక)

Sundarakanda
Sarga 2
Slokas with word meanings and summary

One may summarize the second Sarga briefly as follows.

Hanuman descends on Shores of Lanka and looks at the city of Lanka on the top of the Trikuta mountain. It is a beautiful city, matching celestial city Amaravati in its splendor. The city is so well protected that Hanuma thought that only Sugriva, Angada, Nila, and himself will be able to reach the city. Looking at the protective measures around the city, he wonders aloud for a moment of Raghava, if he were to come to Lanka. Then he decides stick to his task. That task is finding Sita. Then he thinks about how to enter the city. Finally Hanuman decides to enter the city in a very small form like that of a cat. The Moon was shining brightly in the skies as if to help Hanuma in his search. That is the story in the second Sarga .

In Sundarakanda till Sita is seen there is nobody else to talk to until Hanuma comes face to face with them. So Valmiki adds words to Hanuman's thoughts and makes him say aloud those thoughts. Every word of Hanuman in Sundarakanda is worth listening to. That is also one of the reasons for the title of this Kanda being Sundarakanda. Sundara being Hanuman.

Now we proceed with the meaning and summary of all Slokas in the second Sarga.

||Sloka 2.01||

స సాగర మనాధృష్య మతిక్రమ్య మహాబలః|
త్రికూట శిఖరే లఙ్కాం స్థితాం స్వస్థో దదర్శ హ||1||

స||సః మహాబలః అనాధృష్యం సాగరం స్వస్థః అతిక్రమ్య త్రికూట శిఖరే స్థితామ్ లఙ్కాం దదర్శ హ||

||Sloka meanings||

సః మహాబలః
- that mighty one
అనాధృష్యం సాగరం
- the ocean which is difficult to cross
స్వస్థః అతిక్రమ్య
- having comfortably crossed
త్రికూట శిఖరే స్థితామ్ లంకామ్
- Lanka which stood on the peak of Trikuta Mountain
దదర్శ హ - saw

||Sloka summary||

"That mighty Hanuman having comfortably crossed the ocean which is difficult to cross, saw the city of Lanka which stood on the peak of Trikuta mountain" ||2.01||.

'హ' is a sound of wonder and surprise; the poet is implying that Hanuman saw that city with surprise and wonder. He already indicated in the first Sarga that the city looked like Amaravati, the city of Gods; 'దదర్శ లంకామ్ అమరావతీం ఇవ" ( సుందరకాండ 1.201||). So no wonder about 'హ'.

||Sloka 2.02||

తతః పాదపముక్తేన పుష్పవర్షేణ వీర్యవాన్ |
అభివృష్టః స్థితస్తత్ర బభౌ పుష్పమయౌ యథా||2.02||

స|| తతః తత్ర స్థితః వీర్యవాన్ పాదపముక్తేన పుష్పవర్షేణ అభివృష్టః పుష్పమయౌ యథా బభౌ||

||Sloka meanings||

తతః తత్ర స్థితః వీర్యవాన్
- then that mighty one standing there
పాదపముక్తేన పుష్పవర్షేణ అభివృష్టః
- covered by the rain of flowers
పుష్పమయౌ యథా బభౌ
- looked like one mountain of flowers

||Sloka summary||

Then that heroic Hanuman fully covered by the rain of flowers dropped from the trees, appeared as though he was a heap of flowers.

||Sloka 2.03||

యోజనానాం శతం శ్రీమాం స్తీర్త్యాఽప్యుత్తమవిక్రమః|
అనిశ్వృసన్ కపిస్తత్ర న గ్లానిం అధిగచ్ఛతి||2.03||

స|| శతం యోజనానామ్ తీర్త్వా అపి ఉత్తమ విక్రమః శ్రీమాన్ కపిః తత్ర గ్లానిం న అధిగచ్ఛతి||

||Sloka meanings||

శతం యోజనానామ్ తీర్త్వా అపి
- even after crossing hundred Yojanas
ఉత్తమ విక్రమః శ్రీమాన్ కపిః
- glorious Vanara endowed with prowess
తత్ర గ్లానిం న అధిగచ్ఛతి
- did not experience exhaustion there

||Sloka summary||

"Even after crossing a hundred yojanas that glorious Vanara endowed with great prowess did not experience any exhaustion". ||2.03||

As he lands in Lanka, Valmiki describes Hanuma as
"అనిశ్వసన్ కపిః నతత్ర గ్లానిం అధిగచ్ఛతి".

That means that though he flew across an ocean, which is hundred Yojana wide, Hanuma is not tired. He has not collapsed on the beach breathing hard. Nor was he looking tired from the strain of flying across the hundred Yojana long ocean.

The same thought passes through Hanuma's mind too. Hanuma says to himself. 'శతాన్యహం యోజనానాం క్రమేయం సుబహూన్యపి|' ;'I can fly across many a hundred Yojanas'. So going across the hundred Yojana wide ocean is a small task.

In reality, the one in the spiritual pursuit will not get tired. . The one in search of Self never gets tired. So is Hanuman who crossed the hundred Yojana wide ocean.

What is it we hear from the poet here ? For the one in search of Self, namely the Sadhaka, there is nothing like tiresomeness. Who is that Sadhaka that goes in search of Self? The one who has the intense desire for knowing Self. That search is for experiencing the Self. They are in search of Self to experience Self. When you have the desire, nothing will seem to be difficult. You can overcome all difficulties, which may seem insurmountable for all others.

For the Sadhaka the difficulties won't look like a difficulty. Indeed the most difficult task is that one which you do not like to undertake. When you like an object then there is nothing standing in the way. That is indeed the thought conveyed by the poet.

There is yet another thought. Valmiki says the ocean is a hundred Yojanas wide. The hundred as a number comes up in respect of the life expectancy of people also. At one point in the dialog with Hanuman Sita says,

" ఏతి జీవంత మానందో నరం వర్ష శతాదపి" ( Sarga 34)
"If one lives for hundred years one will definitely find happiness". Again making a reference to hundred.

Appalacharyulu garu says the word, "hundred" should not be taken as a number. Hundred is a representation of true form (tattva svarupa) of Bhagavan, Jiva and Prakruti. The three fundamental entities (tattva) we talk about in the spiritual enquiry are Brahman, Jiva, and Prakruti. Among the three entities, Jiva and Prakruti are dependent on Brahman. In the causal state the world is result of the interaction of all the three. Brahman, the supreme being represents number one. Prakruti and Jiva which have no value on their own. They are represented by zeros, whose values increases in association with Brahman representing one. 'Sata' or hundred is the representation of all the three, namely Brahman and Jiva and Prakruti.

Completing hundred years is meant to signify one attaining the Tattva Jnyana . Attaining hundred years is symbolically linked to attaining the knowledge of the Supreme being. The attachment to the body is till one attains the knowledge of the Brahman. Once that is achieved, the attachment to the body falls off. That is like one has attained hundred years in life.

Crossing the ocean of hundred Yojanas is also thus attaining the knowledge of Supreme being. Hanuman having crossed the hundred Yojana ocean attained that state.

||Sloka 2.04||

శతాన్యహం యోజనానాం క్రమేయం సుబహూన్యపి|
కి పునస్సాగరస్యాంతం సంఖ్యాతం శతయోజనమ్||2.04||

స|| అహం బహూని శతాన్యపి యోజనానాం క్రమేయం | కిం పునః శతయోజన సంఖ్యాతం సాగరస్య అంతం (ఇతి మన్యతామ్)||

||Sloka meanings||

బహూని శతాన్యపి
- many hundreds (of yojanas) also
యోజనానాం క్రమేయం
- Yojanas I can cross
సాగరస్య అంతం శతయోజన సంఖ్యాతం
- a measured hundred Yojanas of the ocean's end
కిం పునః - what to speak of

||Sloka summary||

(Hanuman said to himself), 'I can cross many hundreds of yojanas also. What to say of the measured distance of a hundred yojanas of the ocean to reach the other end.' ||2.04||

||Sloka 2.05||

స తు వీర్యవతాంశ్రేష్ఠః ప్లవతామపి చోత్తమః|
జగామ వేగవాన్ లఙ్కాం లఙ్ఘయిత్వా మహోదధిమ్||2.05||

స||వీర్యవతాం శ్రేష్ఠః ప్లవతాం అపి ఉత్తమః సః తు వేగవాన్ మహోదద్ధిం లఙ్ఘయిత్వా లఙ్కాం జగామ||

||Sloka meanings||

వీర్యవతాం శ్రేష్ఠః
- the best among the courageous ones
ప్లవతాం అపి ఉత్తమః
- the best among the fliers
సః తు వేగవాన్ మహోదధిం లఙ్ఘాయిత్వా
- that speedy Hanuman having jumped across the ocean
లఙ్కా జగామ - reached Lanka

||Sloka summary||

"The best among the courageous ones and the best among the Vanaras, noted for his speed, reached Lanka having crossed the sea on his own."||2.05||

||Sloka 2.06||

శాద్వలాని చ నీలాని గన్ధవన్తి వనాని చ|
గండవంతి చ మధ్యేన జగామ నగవంతి చ ||2.06||

స||(సః) గన్ధవన్తి నీలాని శాద్వలాని వనాని చ నగవన్తి గన్డవన్తి మధ్యేన జగామ||

||Sloka meanings||

నీలాని శాద్వలాని గన్ధవన్తి
- fragrant dark colored grasslands
నగవన్తి గణ్డవన్తి వనాని చ
- mountains with big rocks and forests
మధ్యేన జగామ
- went through

||Sloka summary||

He passed through fragrant dark colored grasslands and mountains filled with rocks and forests.

||Sloka 2.07||

శైలాంశ్చ తరుసంఛన్నాన్ వనరాజీశ్చ పుష్పితాః|
అభిచక్రామ తేజస్వీ హనుమాన్ ప్లవగర్షభః||2.07||

స|| ప్లవగర్షభః తేజస్వీ హనుమాన్ తరుసంఛన్నాన్ శైలాం చ పుష్పితాః వనరాజీశ్చ అభిచక్రామ||

||Sloka meanings||

ప్లవగర్షభః తేజస్వీ హనుమాన్
- bull among fliers, brilliant Hanuman
తరుసంఛన్నాన్ శైలాం చ
- mountains filled with trees
పుష్పితాః వనరాజీశ్చ
- forest ranges with blossoming trees
అభిచక్రామ - crossing moved ahead

||Sloka summary||

"The brilliant Hanuman , a bull among Vanaras crossed the mountains dense with blossoming trees and forest ranges."||2.07||

||Sloka 2.08||

స తస్మిన్ అచలే తిష్ఠన్ వనాన్ ఉపవనాని చ|
స నగాగ్రే చ తాం లఙ్కాం దదర్శ పవనాత్మజః||2.08||

స|| సః పవనాత్మజః తస్మిన్ అచలే తిష్ఠన్ వనాని ఉపవనాని చ నగాగ్రే తాం లంకాం దదర్శ||

||Sloka meanings||

సః పవనాత్మజః
- that son of wind god
తస్మిన్ అచలే తిష్ఠన్
- standing on the mountain
వనాని ఉపవనాని చ
- forests and groves
నగాగ్రే తాం లఙ్కాం దదర్శ
- saw that Lanka on the mountain peak

||Sloka summary||

That son of wind god, standing on that mountain, saw forests and gardens around Lanka situated on the mountain peak.||2.08||

||Slokas 2.09-2.13||

సరళాన్ కర్ణికారాంశ్చ ఖర్జురాంశ్చ సుపుష్పితాన్|
ప్రియాలూన్ ముచిళిందాంశ్చ కుటజాన్కేతకానపి||9||
ప్రియాంగూన్ గంధపూర్ణాంశ్చనీపాన్ సప్తచ్ఛదాం స్తథా|
ఆసనాన్ కోవిదారాంశ్చ కరవీరాంశ్చ పుష్పితాన్ ||10||
పుష్పభార నిబద్ధాంశ్చ తథా ముకుళితా నపి |
పాదపాన్ విహాగకీర్ణాన్ పవనాధూత మస్తకాన్ || 11||
హంసకారండవాకీర్ణా వాపీః పద్మోత్పలాయుతాః|
అక్రీడాన్ వివిధాన్ రమ్యాన్ వివిధాంశ్చ జలాశయాన్ ||12||
సంతతాన్ వివిధై ర్వృక్షైః సర్వర్తు ఫలపుష్పితైః|
ఉద్యానాని చ రమ్యాణి దదర్శ కపికుంజరః||13||

స|| (సః) సరలాన్ కర్ణికారాం చ సుపుష్పితాన్ ఖర్జూరాంశ్చప్రియాళాన్ ముచిళిందాంశ్చ (దదర్శ)|| (సః)కుటజాన్ కేతకాన్ అపి గన్ధపూర్ణాన్ నీపాన్ ప్రియాంగూంశ్చ తథా సప్తచ్ఛదాం ఆసనాన్ పుష్పితాన్ కరవీరాంశ్చ (దదర్శ) || పుష్పాభార నిబద్ధాంశ్చ తథా ముకుళితానపి విహాగ కీర్ణాన్ పవనాధూత మస్తకాన్ పాదపాన్ (దదర్శ)|| హంసకారండవాకీర్ణా వాపిః పద్మోత్పలాయుతాః వివిధాన్ రమ్యాన్ అక్రీడాన్ జలాశయాన్ ( దదర్శ)|| సర్వ ఋతు ఫలపుష్పితైఃవివిధైః వృక్షైః సంతతాన్ రమ్యాణి ఉద్యానాని చ కపికుంజరః దదర్శ||

||Sloka meanings||

కపికుంజరః దదర్శ - that elephant among Vanaras saw
సరళాన్ కర్ణికారాంశ్చ - Saralas and Karnikaras
సుపుష్పితాన్ ఖర్జూరాంశ్చ- blooming Kharjuras
ప్రియాళాన్ ముచిళిందాంశ్చ - Priyalas and Muchilindas
కుటజాన్ కేతకాన్ అపి - Kutajas and Ketakas ( he saw)

గన్ధపూర్ణాన్ నీపాన్ ప్రియాంగూంశ్చ
- fragrant Nipas and Priyamgus too
సప్తచ్ఛదాం ఆసనాన్ కోవిదారాంశ్చ పుష్పితాన్ కరవీరాంశ్చ
- Saptacchadas , Asana, Kovidara, and also blooming Karaviras too ( he saw)

పుష్పాభార నిబద్ధాంశ్చ
- heavily loaded with the weight of the flowers
తథా ముకుళితానపి - also with buds
విహగా కీర్ణాన్ పవనాధూత మస్తకాన్ పాదపాన్ -
- filled with birds, trees with branches shaken by the wind ( he saw)

హంసకారండవాకీర్ణా వాపిః
- ponds with flocks of swans and waterfowls
పద్మోత్పలాయుతాః
- filled with lotuses
వివిధాన్ రమ్యాన్ ఆక్రీడాన్
- many types of beautiful pleasure gardens
జలాశయాన్ - water resorts

సర్వ ఋతు ఫలపుష్పితైఃవివిధైః వృక్షైః
- with trees yielding flowers and fruits in all seasons
సంతతాన్ రమ్యాణి ఉద్యానాని చ
- many beautiful gardens too

||Sloka summary||

The best of Vanaras saw Saralas Karnikaras, well blossomed Khajuras, Priyaalas and Muchilimdas too. (He saw) Kutajas, Ketakas filled with fragrance, Nipas, Priyamgus as well as Saptacchadas, Asanas, and flowering Karaviras too. He saw trees heavily loaded with flowers as well as buds, trees full of birds with branches shaken by the wind. He saw flocks of Swans and water fowls in ponds and variety of beautiful pleasure gardens and water resorts. He also saw beautiful gardens filled with variety of trees that flower all seasons.||2.09-2.13||

||Slokas 2.14- 2.18||||

సమాసాద్య లక్ష్మీవాన్ లఙ్కాం రావణపాలితామ్|
పరిఘాభిః సపద్మాభిః ఉత్పలాభిరలంకృతామ్||14||
సీతాపహరాణార్థేన రావణేన సురక్షితామ్|
సమంతా ద్విచరద్భిశ్చ రాక్షసైః ఉగ్రధన్విభిః||15||
కాంచనేనావృతాం రమ్యాం ప్రాకారేణ మహాపురీమ్|
గృహైశ్చ గ్రహసంకాశైః శారదాంబుదసన్నిభైః||16||
పాడురాభిః ప్రతోళీభి రుచ్చాభి రభిసంవృతామ్|
అట్టాలశతాకీర్ణాం పతాకాధ్వజమాలినీమ్||17||
తోరణైః కాంచనైర్దివ్యైః లతాపఙ్క్తివిచిత్రితైః|
దదర్శ హనుమాన్ లఙ్కాం దివి దేవ పురీమ్ యథా||18||

స||లక్ష్మీవాన్ (హనుమాన్) రావణపాలితాం లఙ్కాం సమాసద్య పరిఘాభిః సపద్మాభిః ఉత్పలాభిః అలంకృతామ్ (దదర్శ) || సీతాపహరణార్థేన సురక్షితామ్ ఉగ్రధన్విభిః విచరద్భిః రాక్షసైః సమంతాత్ (లంకాం దదర్శ) || కాంచనేన ప్రాకారేణ ఆవృతాం రమ్యాం మహాపురీం గ్రహసంకాశైః శారదాంబుదసన్నిభైః గృహైశ్చ (లఙ్కాం దదర్శ) || పాణ్దురాభిః ఉచ్ఛాభిః పతాకధ్వజమాలినీమ్ అట్టాలశతాకీర్ణామ్ అభిసంవృతామ్ ప్రతోలీభిః (లఙ్కాం దదర్శ) || దివ్యైః కాంచనైః లతాపంక్తివిచిత్రితైః తోరణైః దివి దేవపురీమ్ యథా లఙ్కాం దదర్శ||

||Sloka meanings||

లక్ష్మీవాన్ (హనుమాన్)
- fortunate Hanuman
రావణపాలితాం లఙ్కాం సమాసద్య
- having reached Lanka ruled by Ravana
పరిఘాభిః సపద్మాభిః ఉత్పలాభి అలంకృతామ్
- by moats decorated with lotuses, blue lotuses

సీతాపహరాణార్థేన
- in the light of Sita's abduction
రావణేన సురక్షితామ్
- protected by Ravana
సమంతా ద్విచరద్భిశ్చ
- moving all over
రాక్షసైః ఉగ్రధన్విభిః
- rakshasas holding frightening bows

కాంచనేనావృతాం ప్రాకారేణ
- surrounded by a golden boundary wall
రమ్యాం గ్రహసంకాశైః
- beautiful and resembling planets
శారదాంబుదసన్నిభైః
- resembling water filled clouds
గృహైశ్చ - houses

ఉచ్చాభి పతాకాధ్వజమాలినీమ్
- decorated with raised flags and banners
పాడురాభిః ప్రతోళీభి
- main streets with white mansions
అట్టాలశతాకీర్ణాం
- with hundreds of ramparts
అభిసంవృతామ్
- filled with

తోరణైః కాంచనైర్దివ్యైః లతాపఙ్క్తివిచిత్రితైః -
- with wonderful golden festoons and rows of colorful creepers
దివి దేవ పురీమ్ యథా
- looking like the city of Gods
దదర్శ హనుమాన్ లఙ్కా
- Hanuman saw the city of Lanka

|| sloka summary||

That fortunate Hanuman having reached Lanka ruled by Ravana saw the city of Lanka surrounded by moats full of lotuses and water lilies. (He saw) the city well protected by moving demons holding frightening bows keeping in view Sita's abduction by Ravana. (He saw) the great city surrounded by golden boundary wall resembling assembly of planets and houses resembling autumnal clouds. (He saw) White elevated houses crowded streets decorated with banners flag posts and garlands. He saw wonderful Lanka with rows of golden festoons and creepers looking like the city of gods. || 2.14- 2.18||

Now we look at the description of Lanka.

Hanuman is looking at the city of Lanka situated on the top of the Trikuta mountain.

The city is full of plants which flower in all seasons. It is filled with wide variety of flowers. The city of Lanka has numerous lakes, and mansions touching the skies. The city of Lanka looked like the celestial city of Amaravati. It looked as though Vishwakarma, the supreme architect, made the city of Lanka in his mind. The city of Lanka was surrounded by golden ramparts which act to protect the city. Thus that city of Lanka is a symbol of the pinnacle of life's pleasures being enjoyed to the full.

The city is protected by many warriors sitting on the chariots, elephants, horses as well as foot soldiers. Rakshasa warriors were moving around armed with a wide variety of weapons. It looked like an impregnable city.

At a later point the poet says Vishwakarma built the city in his mind thinking of woman and brings out comparison of various parts of the city with the limbs of a woman.

Commentators see the description of Lanka here as nothing but the description of the gross body. That gross body was also built by Vishwakarma. It too was built in his mind. It is also the center of all gross enjoyment. The sensory organs are the lakes, mansions and palaces. The Rakshasa warriors are like Tamasic thoughts. The preponderance of Tamas, Tamasic qualities makes it difficult to for any pious thoughts to enter. They are ever ready to block the good from entering. They are fully armed with a sense of ridicule.

Rakshasa warriors guarding Lanka are nothing but the thoughts which say that spiritual enquiry are not for all, certainly not for like one busy with management of the issues of the world. Such thoughts predominate the mind of an ignorant one. Such thoughts are indeed the Rakshasa warriors

The ever-tempting desires surrounding us are the golden ramparts of Lanka. For the spiritual enquiry to make a way into this fortified body , it has to conquer all these .

So who can enter such a fort in search of Sita the 'Self' ?

Hanuma answers the question a little later.

||Sloka 2.19||

గిరిమూర్ధ్ని స్థితాం లఙ్కాం పాండురైర్భవనై శ్శుభైః|
దదర్శ కపిశ్రేష్ఠః పురం ఆకాశగం యథా||19||

స|| సః కపిశ్రేష్ఠః పాణ్డురైః శుభైః భవనైః గిరిమూర్ధ్ని స్థితాం ఆకాసగతం యథా పురీం లంకామ్ దదర్శ||

||Sloka meanings||

సః కపిశ్రేష్ఠః దదర్శ
- He, the best of Vanaras saw
పురీం లఙ్కాం
- city of Lanka
గిరిమూర్ధ్ని స్థితాం
- one that stood on the top of the mountain
పాణ్డురైః శుభైః భవనైః
- with white auspicious mansions
ఆకాశగం యథా
- as though touching the sky

||Sloka summary||

"That best among Vanaras saw the city of Lanka sitting on top of the mountains with white and auspicious looking mansions as if touching the sky".||2.19||

||Sloka 2.20||

పాలితాం రాక్షసేంద్రేణ నిర్మితాం విశ్వకర్మణా|
ప్లవమానా మివాకాశే దదర్శ హనుమాన్ పురీమ్||20||

స|| హనుమాన్ విశ్వకర్మణా నిర్మితం రాక్షసేంద్రేణ పాలితాం అకాసే ప్లవమానివ పురీం దదర్శ

||Sloka meanings||

హనుమాన్ దదర్శ - Hanuman saw
విశ్వకర్మణా నిర్మితం పురీం - city built by Vishwakarma
రాక్షసేంద్రేణ పాలితాం - ruled by the king of Rakshasas
అకాశే ప్లవమానివ - looking as though flying in the sky

||Sloka summary||

"Hanuman saw the city ruled by Ravana built by Vishwakarma looking as though it was floating in the sky"

||Slokas 2.21 -2.22||

వప్రప్రాకార జఘానాం విపులామ్బునవామ్బురామ్|
శతఘ్నీశూలకేశాన్తా మట్టాలకవతంసకామ్||21||
మనసేవ కృతాం లఙ్కాం నిర్మితాం విశ్వకర్మణా|
ద్వార ముత్తర మాసాద్య చిన్తయామాస వానరః||22||

స|| వానరః ఉత్తర ద్వారమ్ ఆసాద్య విశ్వకర్మణా నిర్మితాం లఙ్కాం వప్రప్రాకార జఘనాం విపులామ్బునవామ్బురామ్ శతఘ్నీ శూలకేశాన్తామ్ అట్టాలకవతంశకామ్ ఇవ మనః కృతామ్ ఇతి చిన్తయామాస ||

||Sloka meanings||

వానరః ఉత్తర ద్వారమ్ ఆసాద్య
- Vanara approaching the northern entrance
ఇతి చిన్తయామాస - started thinking
విశ్వకర్మణా నిర్మితాం - built by Vishwakarma
వప్రప్రాకార జఘనాం - with ramparts of the fort for hips and loins
విపులామ్బునవామ్బురామ్ - moats full of water for robes
శతఘ్నీశూలకేశాన్తామ్ - spiked iron tridents for locks of hair
అట్టాలకవతంశకామ్ - tall towers for ear rings
ఇవ మనః కృతామ్ - thus conceived in his mind

||Sloka summary||

"The Vanara having reached the northern gate started thinking that Vishwakarma built Lanka with ramparts and forts as hips and loins, spiked iron rods for locks of hair, tall towers for earrings of a woman in his mind." ||2.22||

||Sloka 2.23- 2.26||

కైలాసశిఖర ప్రఖ్యాం ఆలిఖన్తీ మివామ్బురామ్|
డీయమానా మివాకాశం ఉచ్ఛ్రితైర్భవనోత్తమైః||23||
సమ్పూర్ణాం రాక్షసై ర్ఘోరైర్నాగై భోగవతీమివ |
అచిన్త్యాం సుకృతాం స్పష్టాం కుబేరాధ్యుషితాం పురా||24||
దంష్ట్రిభిః బహుభి శ్శూరై శ్శూలపట్టసపాణిభిః|
రక్షితాం రాక్షసైర్ఘోరై ర్గుహా మాశీవిషై రివ|| 25||
తస్యాశ్చ మహతీం గుప్తిం సాగరం నిరీక్ష్య సః|
రావణం చ రిపుం ఘోరం చింతయామాస వానరః||26||

స||కైలాస శిఖర ప్రఖ్యాం అమ్బరం ఆలిఖన్తీం ఇవ ఉచ్ఛ్రితైః ఆకాశం డియమనాఇవ భవనోత్తమైః ( నిరీక్ష్య చ ), నాగైః భోగవతీం ఇవ ఘోరైః రాక్షసైః సంపూర్ణామ్ పురా కుబేరాధ్యుషితాం సుకృతమ్ అచిన్త్యాం ( నిరీక్ష్య చ), దంష్ట్రభిః ఆశీవిషైః గుహామ్ ఇవ బహుభిః శూలపట్టస పాణిభిః వీరైః రక్షితామ్ ( లంకాం నిరీక్ష్య చ ), తస్యాః మహతీం గుప్తిం సాగరం చ రిపుం రావణం చ నిరీక్ష్య సః వానరః చిన్తయామాస||

||Sloka meanings||

కైలాస శిఖర ప్రఖ్యాం
- resembling Mount Kailash
అమ్బరం ఆలిఖన్తీం ఇవ
- as if scraping the sky
ఆకాశం డీయమనా ఇవ ఉచ్ఛ్రితైః భవనోత్తమైః
- with tall mansions which were as if flying in the sky
నాగైః భోగవతీం ఇవ ఘోరైః రాక్షసైః సంపూర్ణామ్
- fully filled with Rakshasas, like city of Bhogavati filled with serpents
పురా కుబేరాధ్యుషితాం సుకృతమ్ అచిన్త్యాం -
earlier occupied by Kubera well-built and unimaginable
దంష్ట్రభిః ఆశీవిషైః గుహామ్ ఇవ
- like cave protected by venomous serpents having protruding fangs
బహుభిః శూలపట్టస పాణిభిః వీరైః రక్షితామ్
- protected by many warriors holding tridents and spears in their hands
సః వానరః తస్యాః మహతీం గుప్తిం నిరీక్ష్య
- that Vanara seeing the great security
సాగరం చ (నిరీక్ష్య) - the ocean too
ఘోరం రిపుం రావణం చ
- the terrific enemy Ravana too
చిన్తయామాస
- started thinking

||Sloka summary||

With skyscrapers scraping the sky and excellent mansions looking as if flying in the sky, the city of Lanka was resembling mount Kailas. It was filled with demons like the city of Bhogavati which is filled with serpents. Well-built with unimaginable beauty, it was earlier once occupied by Kubera. The warriors holding those tridents and spears were protecting the city, looking like the venomous serpents with protruding fangs protecting a cave. Observing all of that as well as the great security, the sea and the terrific enemy Ravana, the Vanara started thinking.||2.23-2.26||

||Slokas 2.27-2.28||

ఆగత్యాపీహ హరయో భవిష్యంతి నిరర్థకాః|
న హి యుద్ధేన వై లఙ్కా శక్యా జేతుం సురైరపి||2.27||

స|| హరయః ఇహ ఆగత్యా అపి నిరర్థకాః భవిష్యన్తి| సురైరపి లఙ్కా యుద్ధేన జేతుం న శక్యా హి||

||Sloka meanings||

ఇహ ఆగత్యా అపి
- even after coming here
హరయః నిరర్థకాః భవిష్యన్తి
- Vanaras will be ineffective
సురైరపి - even for Suras
యుద్ధేన లఙ్కా జేతుం న శక్యా హి
- not possible to win over Lanka

||Sloka summary||

'Even if the Vanaras come here, they will not serve any purpose. Lanka is invincible in war even for Devas.

|| Sloka 2.28||

ఇమాం విషమాం దుర్గాం లఙ్కాం రావణపాలితాం|
ప్రాప్యాపి స మహాబాహుః కిం కరిష్యతి రాఘవః||28||

స|| ఇమాం రావణ పాలితాం లఙ్కాం విషమాం దుర్గామ్ ప్రాప్యాపి స మహాబాహుః రాఘవః (రామః ) కిం కరిష్యతి ||

||Sloka meanings||

రావణ పాలితాం
- this( city) ruled by Ravana
ఇమాం విషమాం దుర్గామ్ ప్రాప్యాపి
- reaching this invincible fort
స మహాబాహుః రాఘవః (రామః ) కిం కరిష్యతి
- great armed Rama what can he do ?

||Sloka summary||

"What can the mighty armed Rama do if he reaches this impregnable fort ruled by Ravana". ||2.28||

||Sloka 2.29||

అవకాశో న సాన్త్వస్య రాక్షసేష్వభిగమ్యతే|
న దానస్య న భేదస్య నైవ యుద్ధస్య దృశ్యతే||2.29||

స|| రాక్షషేషు సాన్త్వస్య అవకాశః న అభిగమ్యతే | దానస్య న| భేదస్య న| యుద్ధస్య నైవ దృశ్యతే||

||Sloka meanings||

రాక్షషేషు సాన్త్వస్య
- reconciliation with Rakshasas
అవకాశః న అభిగమ్యతే
- possibility not seen
దానస్య న భేదస్య న
- gifts or dissension too not possible
యుద్ధస్య నైవ దృశ్యతే
- war too is not feasible

||Sloka summary||

There is no possibility of reconciliation with the Rakshasas. No use of gifts . No possibility of dissension. War too is not feasible.

||Sloka 2.30||

చతుర్ణామేవ హి గతిః వానరాణాం మహాత్మనామ్|
వాలిపుత్రస్య నీలస్య మమ రాజ్ఞశ్చ ధీమతః||30||

స|| వాలిపుత్రస్య నీలస్య మమ ధీమతః రాజ్ఞశ్చ మహాత్మనాం వారాణాం చతుర్ణాం వానరాణాం ఏవ గతిః హి ||

||Sloka meanings||

వాలిపుత్రస్య నీలస్య
- son of Vali, Nila
మమ ధీమతః రాజ్ఞశ్చ
- me, wise king too
మహాత్మనాం వానరాణాం చతుర్ణాం ఏవ
- the great souls four Vanaras alone
గతిః హి - can come here

||Sloka summary||

"Only four of the Vanaras (namely) Vali's son, Nila and the wise Vanara king Sugriva and myself can (cross the sea and ) come here." ||2.30||

||Sloka 2.31||

యావజ్జానామివైదేహీం యది జీవతివా నవా|
తత్రైవ చింతయిష్యామి దృష్ట్వా తాం జనకాత్మజమ్||31||

స||వైదేహీం యది జీవతి వా న వా యావత్ జానామి తాం జనకాత్మజం దృష్ట్వా తత్రైవ చిన్తయిష్యామి||

||Sloka meanings||

వైదేహీం యది జీవతి వా న వా
- if Vaidehi is alive or not
యావత్ జానామి
- after knowing
తాం జనకాత్మజం దృష్ట్వా
- seeing the daughter of Janaka
తత్రైవ చిన్తయిష్యామి
- then only I will think further

||Sloka summary||

"Whether Janaka's daughter Vaidehi is alive or not is not known. Only after seeing her only I will think further".||2.31||

While Hanuma was flooded with many thoughts, the one on the top of his mind is finding Sita. The same point is made in Tilaka Tika : 'జానకీదర్శన విషయే ఏవ ప్రథమం ఇతి'.

||Sloka 2.32||

తతస్సచింతయామాస ముహూర్తం కపికుంజరః|
గ్రిరిశృఙ్గే స్థితః తస్మిన్ రామస్యాభ్యుదయే రతః||32||

స|| తతః సః కపికుంజరః తస్మిన్ గిరిశృఙ్గే స్థితః రామస్య అభ్యుదయే రతః ముహూర్తం చిన్తయామాస||

||Sloka meanings||

తతః సః కపికుంజరః
- then the best of Vanaras
తస్మిన్ గిరిశృఙ్గే స్థితః
- standing on the mountain peak
రామస్య అభ్యుదయే రతః
- being engrossed in success of Rama's mission
ముహూర్తం చిన్తయామాస
- pondered for a moment

||Sloka summary||

"Then the best among Vanaras, interested in the success of Rama's mission, standing on the peak of the mountain pondered for a while".||2.32||

The word 'రామాభ్యుదయ' is elaborated as follows : 'రామస్యాభ్యుదయం తత్ అభ్యుదయరూపమ్ సీతాన్వేషణోపాయమ్' ; Govindaraja says, 'చిన్తయామాస వైదేహిదర్శనోపాయమితి శేషః'; main point of seeking Rama's success is finding Sita only.

||Sloka 2.33||

అనేన రూపేణ మయా న శక్యా రక్షసాం పురీ|
ప్రవేష్ఠుం రాక్షసైర్గుప్తా క్రూరైర్బలసమన్వితైః||33||

స|| క్రూరైః బలసమన్వితైః రాక్షసైః గుప్తా రక్షసాం పురీ అనేన రూపేణ ప్రవేష్టుం న శక్యా ||

||Sloka meanings||

క్రూరైః బలసమన్వితైః
- by the cruel and powerful ones
రాక్షసైః రక్షసాం పురీ గుప్తా
- the city of Rakshasas protected by Rakshasas
అనేన రూపేణ ప్రవేష్టుం న శక్యా
- difficult to enter with this form

||Sloka meanings||

"It is not possible to enter the city of Rakshasa guarded by fierce and powerful demons, in the present form." ||2.33||

||Sloka 2.34||

ఉగ్రౌజసో మహావీర్యా బలవంతశ్చ రాక్షసాః|
వంచనీయా మయా సర్వే జానకీం పరిమార్గతా||34||

స|| జానకీం పరిమార్గితా మయా ఉగ్రౌజసః మహావీర్యాః బలవన్తశ్చ రాక్షసాః సర్వే వంచ నీయాః ||

||Sloka meanings||

జానకీం పరిమార్గితా
- while searching for Sita
ఉగ్రౌజసః మహావీర్యాః బలవన్తశ్చ రాక్షసాః
- energetic, valiant, and powerful Rakshasas
సర్వే వంచ నీయాః
- all of them are to be deceived

||Sloka summary||

"While searching for Janaki, all the valiant and powerful demons need to be deceived" ||2.34||.

In the context of unobtrusively searching for Sita, those Rakshasas are not to be alerted to the true purpose, as otherwise the search will be obstructed. That is the point of saying the Rakshasas are to be deceived.

||Sloka 2.35||

లక్ష్యాలక్ష్యేణ రూపేణ రాత్రౌ లంకాపురీ మయా|
ప్రవేష్టుం ప్రాప్తకాలం మే కృత్యం సాధయితుమ్ మహత్||35||

స|| మహత్ కృత్యం సాధయితుం మయా లక్ష్యా లక్ష్యేణ రూపేణ రాత్రౌ లంకాపురీం ప్రవేష్టుం ప్రాప్తకాలమ్ రాత్రౌ (హి)||

||Sloka meanings||

మహత్ కృత్యం సాధయితుం
- to accomplish this great mission
లక్ష్యా లక్ష్యేణ రూపేణ
- in an inconspicuous form
మయా రాత్రౌ లఙ్కాపురీం ప్రవేష్టుం
- enter the city of Lanka in the night by me
ప్రాప్తకాలమ్ - proper time

||Sloka summary||

To accomplish this great mission by me, the appropriate time to enter the city in inconspicuous form is the night only.'

||Sloka 2.36||

తాం పురీం తాదృశీం దృష్ట్వా దురాధర్షాం సురాసురైః|
హనుమాన్ చింతయామాస వినిశ్చిత్య ముహుర్ముహుః|| 36||

స||సురాసురైః దురాదర్షం తాం పురీం దృష్ట్వా వినిశ్చిత్య ముహుర్ముహుః హనుమాన్ చిన్తయామాస||

||Sloka meanings||

సురాసురైః దురాదర్షం
- difficult even for Devas and other demons
తాం పురీం దృష్ట్వా
- looking at that city
వినిశ్చిత్య ముహుర్ముహుః
sighing repeatedly
హనుమాన్ చిన్తయామాస
- Hanuman started thinking

||Sloka summary||

"Looking at that city which is difficult even for Devas and other demons, sighing repeatedly Hanuman started thinking."||2.36||

||Sloka 2.37||

కేనోపాయేన పశ్యేయం మైథిలీం జనకాత్మజామ్|
అదృష్ఠో రాక్షసేంద్రేణ రావణేన దురాత్మనా||37||

స|| దురాత్మనా రావణేన అదృష్టో కేనోపాయేన మైథిలీం జనకాత్మజాం పశ్యేయం|

||Sloka meanings||

దురాత్మనా రావణేన అదృష్టో
- without being seen by the evil minded Ravana
కేనోపాయేన
- by what means
మైథిలీం జనకాత్మజాం పశ్యేయం
- Maithili, the daughter of Janaka is to be seen

||Sloka summary||

"Without being seen by the evil minded Ravana, Maithili, the daughter of Janaka is to be seen, somehow."||2.37||

||Sloka 2.38||

న వినశ్యేత్ కథం కార్యం రామస్య విదితాత్మనః|
ఏకామేకశ్చ పశ్యేయం రహితే జనకాత్మజామ్||38||

స||విదితాత్మనః రామస్య కార్యం కథం న వినశ్యేత్ | ఏకశ్చ రహితే జనకాత్మజామ్ ఏకామ్ పశ్యేయం ||

||Sloka meanings||

విదితాత్మనః రామస్య కార్యం
- mission of Ram who knows Self
కథం న వినశ్యేత్
- how to avoid it not being spoiled
ఏకశ్చ రహితే జనకాత్మజామ్
- Janaka's daughter who is living alone
ఏకామ్ పశ్యేయం
- is to be seen alone

||Sloka summary||

"How can the noble Rama's task be achieved ? Should be able to see the daughter of Janaka alone (without being noticed by the Rakshasas)'.

||Sloka 2.39||

భూతశ్చార్థా విపద్యంతే దేశకాలవిరోధితాః|
విక్లబం దూతమాసాద్య తమ సూర్యోదయే యథా||39||

స|| సూర్యోదయే తమః యథా విపద్యన్తే ( తథైవ) దేశకాలావిరోధితాః భూతశ్చార్థాః విక్లబం దూతం ఆసాద్య (విపద్యన్తే)||

||Sloka meanings||

సూర్యోదయే తమః యథా విపద్యన్తే
- ( just as) at the time of Sunrise the darkness is destroyed
భూతశ్చార్థాః ( చ)
- tasks to be completed ( too are destroyed)
విక్లబం దూతం ఆసాద్య
- after getting an unintelligent messengers
దేశకాలావిరోధితాః
- acting in opposition to right time and place

||Sloka summary||

"Just as darkness is destroyed at the sunrise, the tasks to be completed ( too are destroyed) by unintelligent messengers acting in opposition to the right time and place".||2.39||

||Sloka 2.40||

అర్థానర్థాంతరే బుద్ధిర్నిశ్చితాఽపి నశోభతే |
ఘాతయంతి హి కార్యాణి దూతాః పండితమానినః||40||

స|| అర్థానర్థాన్తరే నిశ్చితాపి బుద్ధిః నశోభతే దూతాః పండితమానితాః కార్యాణి ఘాతయంతి ||

||Sloka meanings||

నిశ్చితాపి
- though decided
అర్థానర్థాన్తరే బుద్ధిః నశోభతే
- the mind which thinks of another course of action does not shine
దూతాః పండితమానితాః
- messengers thinking themselves to be clever and capable
కార్యాణి ఘాతయంతి
- destroy tasks

||Sloka summary||

"Even after the proper course of action and inaction is decided, the ignorant messengers thinking themselves to be clever spoil the effort".||2.40||

||Sloka 2.41||

న వినశ్యేత్ కథం కార్యం వైక్లబ్యం న కథం భవేత్|
లంఘనం చ సముద్రస్య కథం ను న వృథాభవేత్||41||

స|| కార్యం కథం వినశ్యేత్ | వైక్లబ్యం కథమ్ నభవేత్ | సముద్రస్య లంఘనం కథం ను న వృథాభవేత్||

||Sloka meanings||

కార్యం కథం వినశ్యేత్
- how to ensure mission is not destroyed
వైక్లబ్యం కథమ్ నభవేత్
- how to keep thoughtlessness away
సముద్రస్య లంఘనం కథం ను న వృథాభవేత్
- how to ensure that the crossing the ocean is not wasted

||Sloka summary||

"How to ensure that the task is not destroyed? How to avoid thoughtlessness? How to ensure the effort of crossing the ocean is not wasted?" ||2.41||

||Sloka 2.42||

మయి దృష్టే తు రక్షోభి రామస్య విదితాత్మనః|
భవేద్వర్థమిదం కార్యం రావణానర్థ మిచ్ఛతః||42||

స|| యది మయి రక్షోభి దృష్టే తు విదితాత్మనః రావణానర్థం ఇచ్ఛతః రామస్య ఇదం కార్యం వ్యర్థం భవేత్ ||

||Sloka meanings||

యది మయి రక్షోభి దృష్టే తు
- if I am seen by Rakshasas
రావణానర్థం ఇచ్ఛతః
- desiring the destruction of Ravana
విదితాత్మనః రామస్య
- of Rama who knows Self
ఇదం కార్యం వ్యర్థం భవేత్
- this mission will be hindered

||Sloka summary||

If I am seen by the demons, the desire of the noble Rama, who knows Self, to destroy Ravana will be hindered". ||2.42||

||Sloka 2.43||

న హి శక్యం క్వచిత్ స్థాతుం అవిజ్ఞాతేన రాక్షసైః|
అపి రాక్షస రూపేణ కిముతాన్యేన కేన చిత్||2.43||

స|| రాక్షస రూపేణాపి రాక్షసైః అవిజ్ఞాతేన స్థాతుం న హి శక్యం | అన్యేన కేనచిత్ ( రూపేణ) కిముత||

||Sloka meanings||

రాక్షస రూపేణాపి
- even in the form of a Rakshasa
రాక్షసైః అవిజ్ఞాతేన స్థాతుం
- to stay unbeknown to Rakshasas
న హి శక్యం
- not possible
అన్యేన కేనచిత్ ( రూపేణ) కిముత
- what to say of other forms?

||Sloka summary||

"Even in the disguise of a Rakshasa it is difficult stay unbeknown to these Rakshasas. What to say of any other form?." ||2.43||

||Sloka 2.44||

వాయురప్యత్ర నాజ్ఞాతః చరేత్ ఇతి మతిర్మమ|
న హ్యస్త విదితం కించిత్ రాక్షసానాం బలీయసామ్||44||

స|| అత్ర వాయుః అపి న ఆజ్ఞాతః చరేత్ ఇతి మమ మతిః| బలీయసాం రాక్షసానాం కించిత్ (అపి) అవిదితం నాస్తి హి ||

||Sloka meanings||

అత్ర వాయుః అపి న ఆజ్ఞాతః చరేత్
- here even wind will not blow without being ordered
ఇతి మమ మతిః
- that is my thinking
బలీయసాం రాక్షసానాం
- for the powerful Rakshasa
కించిత్ (అపి) అవిదితం నాస్తి హి
- there is nothing that is not known

||Sloka summary||

"Here even the wind will not move without being ordered. Nothing escapes the notice of these powerful demons".||2.44||

||Sloka 2.45||

ఇహాహం యది తిష్టామి స్వేన రూపేణ సంవృతః|
వినాశముపయాస్యామి భర్తురర్థశ్చ హీయతే||45||

స|| యది స్వేన రూపేణ సంవృతః అహం ఇహ తిష్ఠామి వినాశం ఉపయాస్యామి| భర్తుః అర్థశ్చ హీయతే||

||Sloka meanings||

యది అహంస్వేన రూపేణ సంవృతః
- If I hide in my own form
ఇహ తిష్ఠామి
- stay here
వినాశం ఉపయాస్యామి
- death will be certain
భర్తుః అర్థశ్చ హీయతే
- Lord's task will be spoiled

||Sloka summary||

"If I stay in my present form, will surely invite destruction and Rama's task will be destroyed too". ||2.45||

||Sloka 46||

తదహం స్వేన రూపేణ రజన్యాం హ్రస్వతాం గతః|
లంకాం అభిపతిష్యామి రాఘవస్యార్థ సిద్ధయే||46||

స|| తతః రాఘవస్య అర్థ సిద్ధయే అహం స్వేన రూపేణ హ్రస్వతాం గతః రజన్యాం లంకాం అభిపతిష్యామి||

||Sloka meanings||

తతః రాఘవస్య అర్థ సిద్ధయే
- hence to achieve Rama's mission
అహం స్వేన రూపేణ హ్రస్వతాం గతః
- I will make my form small
రజన్యాం లఙ్కాం అభిపతిష్యామి
- enter Lanka in the night

||Sloka summary||

"So for achieving Rama's objective I will make my form smaller and enter Lanka in the night"||2.46||

||Sloka 2.47||

రావణస్య పురీమ్ రాత్రౌ ప్రవిశ్య సుదురాసదామ్|
విచిన్వన్ భవనం సర్వం ద్రక్ష్యామి జనకాత్మజామ్||47||

స|| సుదురాసదం రావణస్య పురీం రాత్రౌ ప్రవిశ్య సర్వం భవనం విచిన్వన్ జనకాత్మజాం ద్రక్ష్యామి||

||Sloka meanings||

సుదురాసదం రావణస్య పురీం రాత్రౌ ప్రవిశ్య
- entering the impregnable city of Ravana in the night
సర్వం భవనం విచిన్వన్
- searching all palaces
జనకాత్మజాం ద్రక్ష్యామి
- see the daughter of Janaka

||Sloka summary||

"Entering the impregnable city of Ravana in the night, searching all palaces, will see the daughter of Janaka". ||2.47||

||Sloka 2.48||

ఇతి సంచిత్య హనుమాన్ సూర్యస్యాస్తమయం కపిః|
ఆచకాంక్షే తదా వీరో వైదేహ్యా దర్శనోత్సుకః||48||

స|| హనుమాన్ వీరః ఇతి సంచిత్య తదా కపిః వైదేహ్యా దర్శనోత్సుకః సూర్యస్య అస్తమయం ఆచకాంక్షే||

||Sloka meanings||

హనుమాన్ వీరః ఇతి సంచిత్య
- heroic Hanuman thinking thus
తదా కపిః వైదేహ్యా దర్శనోత్సుకః
- then the Vanara with excitement of seeing Sita
సూర్యస్య అస్తమయం ఆచకాంక్షే
- waited for the Sunset

||Sloka summary||

"Thinking thus, heroic Hanuman awaited Sunset with the excitement of seeing Sita." ||2.48||

||Sloka 2.49||

సూర్యే చాస్తం గతే రాత్రౌ దేహం సంక్షిప్య మారుతిః|
వృషదంశకమాత్రస్సన్ బభూవాద్భుత దర్శనః||49||

స|| మారుతిః సూర్యే చ అస్తం గతే వృషదంశకమాత్రః సన్ దేహం సంక్షిప్య అద్భుత దర్శనః బభూవ||

||Sloka meanings||

మారుతిః - Maruti
సూర్యే చ అస్తం గతే
- after Sunset
వృషదంశకమాత్రః సన్ దేహం సంక్షిప్య
- reducing his form to the size of a cat
అద్భుత దర్శనః బభూవ
- a form wonderful to look at

||Sloka summary||

"After the sunset Maruti reduced himself to the size of a cat in a form that is wonderful to behold." ||2.49||

With the thought that he should enter in form that is not noticeable Hanuman enters Lanka in the darkness of the night. In Gita and other spiritual discussions darkness and night are associated with ignorance. Hanuman starts his search while the Rakshasas are immersed in the darkness of ignorance

To start that search he changes his form to the size of a small cat. "వృషదంశకమాత్రః సన్ భభూవాద్భుత దర్శనః|

In that form of the size of cat, he was looking wonderful. A cat has an ability to see in the darkness. Hanuma too has the ability to see through the darkness of ignorance. Hanuma search for Sita draws parallels with search for Self. Search for Self too starts in the darkness of ignorance. The yogi, Hanuma, aware of Self is wide awake in the darkness of night which is ignorance.

||Sloka 2.50||

ప్రదోషకాలే హనుమాంస్తూర్ణ ముత్ప్లుత్య వీర్యవాన్|
ప్రవివేశ పురీం రమ్యాం సువిభక్త మహాపథామ్||50||

స|| వీర్యవాన్ హనుమాణన్ ప్రదోషకాలే తూర్ణం ఉత్ప్లుత్య సువిభక్తమహాపథాం రమ్యాం పురీం ప్రవివేశ||

||Sloka meanings||

వీర్యవాన్ హనుమాన్
- heroic Hanuman
ప్రదోషకాలే తూర్ణం ఉత్ప్లుత్య
- at twilight jumped in a moment
సువిభక్తమహాపథాం రమ్యాం పురీం ప్రవివేశ -
- entered the well laid out main paths of the beautiful city

||Sloka summary||

"The courageous Hanuman at once jumped in and entered the well laid out main paths of the beautiful city." ||2.50||

||Sloka 2.51||

ప్రాసాదమాలావితతమ్ స్తంభైః కాంచన రాజతైః|
శాతకుంభమయై ర్జాలైః గంధర్వనగరోపమామ్|| 51||

స|| సః ప్రాసాదమాలావితతామ్ కాంచన రాజతైః స్తంభైః శాతకుంభమయైః జాలైః గంధర్వ నగరోపమమ్ ( మహాపురీమ్ దదర్శ)

||Sloka meanings||

సః - that Hanuman
ప్రాసాదమాలావితతామ్
-filled with rows of mansions
కాంచన రాజతైః స్తంభైః
- with gold and silver pillars
శాతకుంభమయైః జాలైః
- with fretwork made of gold
గంధర్వ నగరోపమమ్
- resembling the city of Gandharvas

||Sloka summary||

Hanuman ( saw ) the city resembling the city of Gandharvas, filled with rows of mansions, which are with gold and silver pillars, and fretwork made of gold

||Sloka 2.52||

సప్తభౌమాష్టభౌమైశ్చ స దదర్శ మహాపురీమ్ |
తలైః స్ఫాటిక సంకీర్ణైః కార్తస్వరవిభూషితైః||52||

స||సప్తభౌమాష్టభౌమైశ్చ స్ఫాటిక సంకీర్ణైః తలైః కార్తస్వర విభూషితైః స మహాపురీం దదర్శ) ||

||Sloka meanings||

సప్తభౌమాష్టభౌమైశ్చ
- seven and eight floor mansions
స్ఫాటిక సంకీర్ణైః తలైః
- having floors inlaid with crystals
కార్తస్వర విభూషితైః
- decorated with gold
స దదర్శ మహాపురీమ్
- he saw in that great city

||Sloka summary||

"He saw the seven and eight level mansions having floors inlaid with crystals, decorated with gold." ||2.52||

||Sloka 2.53||

వైడూర్యమణిచిత్రైశ్చ ముక్తాజాల విభూషితైః|
తలైః శుశ్శుభిరే తాని భవనాన్యత్ర రక్షసామ్||53||

స|| అత్ర రక్షసాం భవనాని వైఢూర్యమణి చిత్రైశ్చ ముక్తాజాలవిభూషితైః తలైః శుశుభిరే||

||Sloka meanings||

అత్ర రక్షసాం భవనాని
- the mansions of the Rakshasas
వైడూర్యమణిచిత్రైశ్చ
- inlaid with precious gems
ముక్తాజాలవిభూషితైః తలైః
- floors with fretwork of gold
శుశుభిరే - shone

||Sloka summary||

"Here the mansions of the Rakshasas shone with floors having fret work of gold inlaid precious gems".

||Sloka 2.54||

కాంచనాని చ చిత్రాణి తోరణాని చ రక్షసామ్|
లఙ్కాముద్యోతయామాసుః సర్వతః సమలంకృతామ్||54||

స|| రక్షసామ్ కాంచనాని చిత్రాణి తోరణాని సమలంకృతామ్ లఙ్కాం సర్వతః ఉద్యోతయామాసుః||

||Sloka meanings||

రక్షసామ్
- of Rakshasas
కాంచనాని చిత్రాణి తోరణాని సమలంకృతామ్
- colorful golden archways decorated all over
లంకాం సర్వతః ఉద్యోతయామాసుః
- making the city of Lanka bright all over

||Sloka summary||

"The Golden colorful archways of the Rakshasas decorated all over illumined the Lanka everywhere."||2.54||

||Sloka 2.55||

అచింత్యా మద్భుతాకారం దృష్ట్వా లఙ్కాం మహాకపిః|
ఆసీద్విషణ్ణో హృష్టశ్చ వైదేహ్యా దర్శనోత్సుకః||55||

స|| మహాకపిః అచిన్త్యాం అద్భుతాకారం లఙ్కాం దృష్ట్వా వైదేహ్యా దర్శనోత్సుకః హృష్టశ్చ విషణ్ణః ఆసీత్ ||

||Sloka meanings||

మహాకపిః అచిన్త్యాం అద్భుతాకారం లంకాం దృష్ట్వా -
- the great Vanara seeing the unimaginable and wonderful looking Lanka
వైదేహ్యా దర్శనోత్సుకః
- keen to see Sita
హృష్టశ్చ విషణ్ణః ఆసీత్
- became glad and sad

||Sloka summary||

The great Vanara seeing the unimaginably beautiful and wonderful Lanka was glad with excitement of the possibility of seeing Vaidehi and sad at the same time (not knowing how he will find her)

||Sloka 2.56||

స పాణ్డురావిద్ధ విమానమాలినీమ్
మహార్హజాంబూనద జాలతోరణామ్|
యశస్వినీం రావణబాహుపాలితామ్
క్షపాచరై ర్భీమబలైః సమావృతామ్|| 56||

స|| సః పాణ్డురావిద్ధవిమానమాలినీమ్ మహార్హజాంబూనదజాల తోరణామ్ యశస్వినీం భీమబలైః క్షపాచారైః సమావృతాం రావణ బాహు పాలితామ్ (లంకాం దదర్శ)

||Sloka meanings||

పాణ్డురావిద్ధవిమానమాలినీమ్
- having a garland of while mansions
మహార్హజాంబూనదజాల తోరణామ్
- with archways and latticed golden windows
యశస్వినీం భీమబలైః క్షపాచారైః సమావృతాం
- filled with famed Rakshasas of terrific strength
రావణ బాహు పాలితామ్ (లంకాం దదర్శ)
- ruled by Ravana ( లంకను చూచెను)
సః (లంకాం దదర్శ) he saw Lanka

||Sloka summary||

He saw the city ruled by Ravana having a garland of white mansions with many floors, having archways and windows laced with gold strings and protected by famed warriors of great strength.

||Sloka 2.57||

చంద్రోఽపి సాచివ్య మివాస్య కుర్వన్
తారాగణైర్మధ్యగతో విరాజన్|
జ్యోత్స్నావితానేన వితత్యలోకం
ఉత్తిష్టతేనైకసహస్రరశ్మిః||57||

స|| నైక సహస్ర రస్మిభిః చన్ద్రోఽపితారాగణైః మధ్యగతః విరాజన్ లోకమ్ జ్యోత్స్నావితానేన వితత్య అస్య సాచివ్యం కుర్వన్నివ ఉత్తిష్ఠతే||

||Sloka meanings||

నైక సహస్ర రస్మిభిః
- having thousand rays
చన్ద్రోఽపి తారాగణైః మధ్యగతః
- even Moon is in the center of multitude of stars
జ్యోత్స్నావితానేన వితత్య
-spreading with a canopy of moon light
విరాజన్ లోకమ్ - illuminating the whole world
అస్య సాచివ్యం కుర్వన్నివ ఉత్తిష్ఠతే
- rose as if rendering ministerial assistance

||Sloka summary||

"At that time the moon rose with thousand rays in the center of a multitude of stars, spreading and providing a canopy of moon light as if providing ministerial services to Hanuman" ||2.57||

||Sloka 2.58||

శంఖప్రభం క్షీరమృణాళవర్ణం
ఉద్గచ్ఛమానం వ్యవభాసమానమ్|
దదర్శ చన్ద్రం స హరిప్రవీర
పోప్లూయమానం సరసీవ హంసమ్||57||

స|| సః హరిప్రవీరః ఉద్గచ్ఛమానం శంఖప్రభమ్ వ్యవభాసమానమ్ క్షీరమృణాలవర్ణమ్ సరసి పోప్లూయమానమ్ హంసం ఇవ చన్ద్రం దదర్శ||

||Sloka meanings||

సః హరిప్రవీరః - that best of Vanaras
చన్ద్రం దదర్శ - saw the moon
వ్యవభాసమానమ్ - hiding and coming out
ఉద్గచ్ఛమానం - rising up
శంఖప్రభమ్ క్షీరమృణాలవర్ణమ్
- shining like a conch, with the color of milk and lotus stalk
సరసి పోప్లూయమానమ్ హంసం ఇవ
- floating like a swan in the lake

||Sloka summary||

"The heroic Vanara saw the rising Moon flitting in and out , shining like a fresh white conch in the colors of milk and lotus stalk, looking like a swan floating in lake like sky."||2.58||

Hanuman seeing the unimaginable and wonderful city of Lanka which is rivaling the city of Gods was delighted with possibility of seeing Sita, consort of Rama. On the other hand, he was simultaneously concerned about the impregnable nature of the fortified city of Lanka. Valmiki says, Moon rose up in all his brightness spreading a canopy of moon light as if assisting Hanuma in his search for Sita.

Hanuma is on a selfless mission for Rama and the benefit of Vanaras. The selfless activity invariably draws many allies. Mainaka tried to provide respite during arduous flying. The Sun spared him from heat, Vayu wind god blew cool air as if serving him, and received the blessings of Surasa on his journey across the ocean. Now as Hanuma launches his search for Sita in the city of Lanka, Moon rose up spreading his light all over as if helping Hanuman's search.

Thus the second Sarga of Sundarakanda comes to an end

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే ద్వితీయ స్సర్గః||

Thus ends the second Sarga of Sundarakanda in Ramayana, the first ever poem of mankind composed by Maharshi Valmiki.

|| om tat sat||

__________________________________________________

 

 

 

 

 

 

 

 

 

||om tat sat||